Het bordeel zal tijdelijk te gast bij bij Petrovsky & Ramone, twee leuke vrouwen die de hele wereld over reizen om mensen en plaatsen te fotograferen. In dit bordeel werkte jaren lang Zwarte Lola, de eerste Surinaamse prostituee in Amsterdam.

Ronald Wiggers, directeur van NV Stadsgoed, steunt het plan. Jaren geleden heeft hij, samen met de Rode Draad, ook een plan bedacht voor een ´bordeel van de 21ste eeuw’. Toen ging het vooral om de werkomstandigheden van de vrouwen. Het plan om een coöperatie te stichten, waar vrouwen zonder exploitant of pooier konden werken, haalde het niet in de gemeente.

Als historica ben ik altijd met het (recente) verleden bezig. Interessant om eens naar de toekomst te kijken. Ik ben nieuwsgierig naar de uitwisseling van verhalen en hoe Concrete dat zal vertalen in een ontwerp. Trendwatcher Li Edelkoort zal ook bij de brainstorm zijn. Zij gaat een trendboek maken over het bordeel van de 21ste eeuw. Overleeft de inmiddels nogal kale peeskamer met smal bed, spiegel en rood licht de komende 100 jaar? Aan welke voorwaarden moet een voor prostituees een aantrekkelijke werkomgeving voldoen? Wat willen klanten en in hoeverre zijn bordeelexploitanten geneigd om te investeren in vernieuwing van de seksindustrie? Vanuit de seksindustrie bestaat interesse. ´Innoveren is altijd goed´, verklaarde Klaas de Weerd, secretaris van de samenwerkende raamexploitanten. Een ´echt´ bordeel wordt het niet. Voor bordeelexploitatie gelden zeer zorgvuldige procedures en dat lukt niet binnen een paar weken. Discussieer mee. Hoe zou dat eruit kunnen zien, een 21ste eeuw bordeel?

Nu moet ik even slikken. Dat krijg je ervan als je eigentijdse kunst in een historisch museum brengt. Maar er zullen waarschijnlijk heel wat bezoekers die nooit van Abramovic gehoord hebben naar de tentoonstelling komen.

Wat ís het verschil eigenlijk tussen Abramovic en Spuiten en Slikken van BNN? De tijd bijvoorbeeld. De montage is veel trager. Abramovic heeft de 4 uur durende performance teruggebracht naar 17 minuten video, maar nog verlopen de gebeurtenissen in een veel trager tempo. De setting is anders. Kijken naar een video op een tentoonstelling, oog in oog met de kunstenaar, is een andere ervaring dan televisie kijken in een huiskamer of via Uitzending gemist. Van role exchange (rolwisseling) is bij Spuiten en Slikken geen sprake. Er kwam geen prostituee naar de studio om het werk van Sophie Hilbrand over te nemen. Het werk is inmiddels bijna 35 jaar oud. In 1975 was prostitutie wettelijk verboden, men mocht geen ‘bordeel houden’ tot 2000. Abramovic was een van de eerste kunstenaars die het gevaar zocht, haar eigen lichaam op de proef stelde en tot thema van haar werk maakte. Zonder kunstenaars als zij was er misschien wel nooit een programma als Spuiten en Slikken geweest.

Hartelijke Leger-des-heils medewerkers bieden een kopje koffie aan. Achter een tafel op een verhoging, zitten de voorzitter en secretaris van de SOR. Te gast zijn twee agenten van het prostitutieteam. Onverstoorbaar beantwoorden ze vragen over controles en registraties en ze reageerden op aantijgingen. ‘Waarom telkens weer nieuwe ambtenaartjes die de boel komen controleren?’ De exploitanten willen weten waarom er niets aan tippelen wordt gedaan. Ook wordt er geruzied over waarom de exploitant niet bij een gesprek tussen ‘de zeden’ en de meisjes mag zijn. De exploitanten maken zich zorgen om de privacy van de vrouwen die bij hen een raam huren. Telkens moeten ze weer aan andere ambtenaren hun verhaal doen. Jan Broers: ‘Nu krijgen we weer een nieuwe editie ambtenaren, terwijl er veel minder ramen zijn’. Wat gebeurt er met die informatie willen ze weten? Ook twijfelen ze eraan of dit de manier is om vrouwenhandel tegen te gaan. De agent van de Zedenpolitie wil weten: ‘Krijg ik een telefoontje van u als een meisje onder de blauwe plekken zit?’

Het zit de exploitanten hoog dat er ramen moeten verdwijnen, maar het zit ze nog hoger dat zij voor criminelen en vrouwenhandelaren uitgemaakt worden. Regelmatig wijzen ze erop dat alle ondernemers door de BIBOB procedure gekomen zijn en dat degenen die hun zaak verkocht hebben, dat vrijwillig deden. Het wantrouwen is groot. ‘Ik wil niet met de gemeente in gesprek, omdat we arrogant benaderd worden. Alle zaken waarover de gemeente hoog van de toren blaast, hebben ze verloren’, zegt een van de ondernemers vanuit de zaal.

Terwijl ik daar zit bedenk me hoe uniek een dergelijk tafereel is: bordeeleigenaren die afwisselend scheldend en mopperend en dan weer samenwerkingsgezind (‘Wij zijn ook tegen vrouwenhandel’) van gedachten wisselen over raamprostitutie met agenten en de projectleider van het 1012-project. Dan kom ik op de verhoging vertellen over The Hoerengracht. Het kunstwerk van Kienholz lijkt hen mooi. Ze komen graag naar het Amsterdams Historisch Museum om ernaar te kijken en ze willen ook best een toegangskaartje kopen voor ‘hun meisjes’.

In Engeland is de afgelopen jaren druk gediscussieerd of prostitutie verboden zou moeten worden zoals in Zweden of getolereerd als in Nederland. Een prostituee die in haar eentje vanuit een appartement werkt is toegestaan. Bij twee of meer is er sprake van een bordeel en is het verboden. Een recente wet uit 2009 maakt het kopen van seks van een prostituee die onder dwang werkt strafbaar.

Prostitutie is in Londen veel meer verborgen dan in Amsterdam. Aan een tamelijk drukke straat, met marktkramen in het midden, staat een enkele deur op de begane grond open. Aan het eind van een kale gang gaat een trap naar boven. Op de muur hangen gekleurde A-4tjes met handgeschreven teksten: ‘models first floor’ of ‘Russian models second floor’. Soms staat er een roze lampje achter het raam op de bovenverdieping. Ook de etalages van sexshops zijn in Londen minder expliciet dan die in Amsterdam. De aanbevelingen worden vooral in tekst gedaan, er hangen weinig foto’s.

De onverwoestbare rode telefooncellen zijn een tweede leven begonnen als uitstalkast van advertenties van call girls. Tartcards worden ze genoemd. Het zijn kleine flyers, meestal voorzien van een foto en mobiel nummer en soms een webadres. Clifford vertelt dat ze vaak ’s ochtends eraf geschuurd worden door reinigingsdiensten. In de loop van de dag verschijnen ze weer. De Wellcome Library in Londen heeft een verzameling van deze ‘tart cards’ aangelegd sinds ze eind jaren ’80 verschenen, toen nog vage fotokopieën. De verzameling tart cards geeft een inzicht in grafische technieken zowel als in de veranderingen in de herkomst van Londense call girls.

Na een rondje Soho gaan we naar de National Gallery om de opening van The Hoerengracht te vieren.

Bij het begin van het project in 2008 stroomde de wereldpers naar Amsterdam. ‘High-level fashion design in the Red Light district: the combination is a magnet for the international press.’

Ik zeg tegen Mariëtte dat ik eigenlijk kleding van een van de Redlight Fashion ontwerpers zou moeten dragen bij de opening van The Hoerengracht in Londen. Ze leent me een zijden gewaad met slangenprint van …And Beyond. Dat is het label van twee jonge ontwerpers die een atelier hebben op de Wallen. Voor het eerst van mijn leven ben ik ‘dressed by…’ . De herkomst van het kledingstuk is een interessant gespreksonderwerp tijdens het diner.

De Snake Dress past prachtig bij de schoenen van Jan Jansen die ik een paar maanden eerder al gekocht had. Rode schoenen, altijd goed voor tentoonstellingen die met prostitutie te maken hebben.

Ik vertel Peter en Lisa een van mijn favoriete verhalen, over de dochter van een vriendin die op de crèche Prinses Juliana op het Oudekerksplein zat, en dagelijks langs de donkere prostituees kwam, die altijd naar haar zwaaiden. Ze wilde ook ‘achter zo’n deurtje’ , dan kon ze als een prinses zwaaien naar haar ouders en andere mensen. Een gouden ‘bakini’ en roze hoge hakken leek haar daarbij gepaste kledij. Ze vond de dames achter de ramen, vooral in de winter in blacklight, adembenemend mooi. Gezellig ook al die rode lichtjes en die aardige mevrouwen die haar snoep en cadeautjes gaven. Rond haar zesde, zevende vroeg ze zich af, wat al die rondhangende mannen eigenlijk op de Wallen te zoeken hebben. Haar moeder vertelde haar: die mannen vinden het heel erg leuk en spannend om bij die mevrouwen op bezoek te gaan, maar ze mogen niet gratis naar binnen. Over dat laatste was ze wel te spreken.

Voor Peter en Lisa was de combinatie van bordeel en kinderdagverblijf bizar. Het ís ook een van de meest bijzondere plekken in Amsterdam. Naast elkaar de oudste kerk, een paar raambordelen, een crèche en kunstenaars. Dat bestaat nergens ter wereld.

Nancy Kienholz en Lisa Jann van L.A .Louver Gallery in Venice, vlak bij Los Angeles, de eigenaar van het werk, kwamen naar Amsterdam. We keken of het enorme kunstwerk (zo’n 4 bij 14 meter) wel echt zou passen. Met Lisa en Nancy gingen we Amsterdam in om te kijken wat er veranderd was sinds Ed en Nancy midden jaren tachtig The Hoerengracht maakten in hun Berlijnse atelier. Nancy verbaasde zich over de betegelde peeskamers en over de modeontwerpers achter de vroegere bordeelramen. ‘What is Amsterdam doing with it’s Red Light District?’ We dineerden met Ad Petersen, vroegere conservator van het Stedelijk en vriend van de Kienholzen met Onno Hooymeijer, een Amsterdamse kunstenaar die Ed en Nancy hielp met het verzamelen van spullen voor The Hoerengracht.

Voor The National Gallery was samenwerking met een museum in de stad die de inspiratie was geweest voor het werk aanlokkelijk. Colin Wiggins en ik schreven essays voor de catalogus. Nancy kwam nog een keer naar Amsterdam voor opnamen voor een documentaire over wat er nu gaande is op de Wallen.

Voor het Amsterdams Historisch Museum is het erg interessant om juist nu The Hoerengracht naar Amsterdam te halen. ‘Handen af van de Wallen’ staat op veel posters die achter de ramen van bordelen en cafés hangen. De gemeente is het project 1012 begonnen. Al vaker hebben de bestuurders van Amsterdam geprobeerd om prostitutie aan te pakken of te verplaatsen. Maar nog nooit eerder kwamen kunstenaars daarvoor in de plaats. Daar zal het onder andere over gaan op de bovenverdieping van de tentoonstelling.